Cumhurbaşkanı Erdoğan, 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi açılış toplantısında konuştu.
Haber Giriş Tarihi: 08.07.2026 15:48
Haber Güncellenme Tarihi: 08.07.2026 15:56
Kaynak:
Haber Merkezi
https://www.dijitalhaber.com.tr
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin ev sahipliğinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleştirilen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin açılış toplantısında konuştu.
Lahey Zirvesi'nde aldıkları kararlar temelinde, Avrupalı müttefikleri daha yetkin birer güvenlik sağlayıcısı haline getirmeye odaklanmış durumda olduklarını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Türkiye olarak 2030 yılından önce savunma harcamalarımızın oranını yüzde 3,5 düzeyine yükseltmek için tedbirlerimizi aldık." ifadesini kullandı.
Güvenlik ve dayanıklılıkla bağlantılı harcamalarda ise şimdiden yüzde 1,5'lik bütçe payına ulaştıklarını bildiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle konuştu:
"Böylece yüzde 5 hedefine Lahey'de belirlenen 2035 yılından beş sene önce erişmeyi hedefliyoruz. Kuşkusuz, ülkemizin asıl başarısı savunma sanayiindeki atılımdadır. Üretim ve ihracat kapasitesi itibarıyla dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girdik. İttifak'ta bize tahsis edilen 361 yetenek hedefinin neredeyse tamamını 3 yıl içinde taahhüt edilen tarihin de öncesinde karşılamış olacağız. İttifak'ımızda eksikliği en çok hissedilen hava ve füze savunma kabiliyetlerine Çelik Kubbe Proje'mizle 24 milyar dolar ilave bütçe ayırdık. Avrupa'daki en büyük kara ordusuna sahip ülke olarak yeteneklerimizi ihtiyaç duyulan aşamada İttifak'ın hizmetine sunmanın gayretindeyiz."
Türkiye'nin, Kosova'da, Karadeniz'de, Baltıklar ve diğer coğrafyalarda İttifak'ın harekat, misyon ve tatbikatlarına katkı veren müttefiklerin başında geldiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İHA ve SİHA'ları gerçek muharebe alanlarında başarıyla kullanan bir müttefik olarak tesisini öngördüğümüz İnsansız Sistemlere Karşı Koyma Mükemmeliyet Merkezi'mizi NATO'ya akredite etmeyi temenni ediyoruz. Bu merkezin bilhassa hava ve deniz dron tehditlerine karşı mukabele kabiliyetimizi destekleyeceğine inanıyorum." diye konuştu.
"Aklın ve mantığın emrettiği bir iş birliği modeli mümkün"
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:
"NATO 3.0 hedefine en kısa zamanda ulaşmamız için şu iki hususa özellikle dikkat çekmek isterim. Birincisi, savunma sanayi başta olmak üzere savunma iş birliğinde müttefikler arasındaki kısıtlamaların kaldırılmasıdır. Savunma Sanayii Forumu'nda bu mesajın hem endüstri hem hükümet yetkilileri tarafından vurgulanmış olmasını memnuniyetle karşılıyorum. İkincisi, Avrupalı müttefikler olarak kıta savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenir, İttifak'ın bütünlüğünü ve transatlantik ilişkileri zayıflatabilecek tasarruflardan da kaçınmamız gerekiyor. Burada özellikle Avrupa Birliği üyesi müttefiklerimize seslenmek istiyorum. Birliğin güvenlik alanındaki çabalarında azami fayda ancak ve ancak NATO ile gereksiz tekrarlardan kaçınılmasıyla mümkün olabilir. Aklın ve mantığın emrettiği bir iş birliği modeli mümkünken, birlik üyesi olmayan müttefiklerin dışlanması kısıtlı kaynakların boşa sarf edilmesine ve Avrupa'da hiç arzu etmediğimiz bir suni bölünmeye yol açacaktır. Bu tutumun Sayın Genel Sekreter'in işaret ettiği transatlantik savunma sanayi altyapısına hizmet etmediği de açıktır."
"Gazze ve Lübnan'da sükunetin sağlanması için hepimize görev düşüyor"
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ukrayna Savaşı'nda ABD Başkanı Trump'ın barış vizyonunu paylaştığını ifade ederek, "Ukrayna'nın öncelikli ihtiyaç listeleri girişimine desteğimi bildiriyorum. Ukrayna'ya kendi millî envanterimizden sağladığımız askeri desteğe ek olarak, PURL (Ukrayna için Önceliklendirilmiş İhtiyaçlar Listesi) girişimi kapsamında katkımızı sürdüreceğiz. Ukrayna'yı desteklerken Rusya'yı da barışa yönlendirecek şekilde iletişim kanallarımızdan istifade ediyoruz." ifadelerini kullandı.
"İran krizinin çözüm yoluna girmesinde sabotaj teşebbüslerine rağmen dostum Sayın Trump'ın sergilediği kararlı tutumu takdirle karşılıyorum. Diplomatik çabalarımıza ilave olarak Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesi için gerekli katkıyı vermeye hazırız." diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu vesileyle Türkiye'yi hedef alan füzelere karşı NATO unsurları tarafından sağlanan destek için ABD ve İspanya başta olmak üzere ilave hava savunma bataryaları konuşlandıran Almanya ve İtalya'ya teşekkürlerini iletti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Konuşmamızı artırmamızın şart olduğuna inandığım İstanbul İş Birliği Girişimi mensubu ortaklarımızın bugün bizlerle olmalarını önemsiyorum." dedi.
Orta Doğu'da kalıcı barışın anahtarının iki devletli çözüm olduğunu bir kez daha vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerini "Özellikle Gazze ve Lübnan'da sükunetin sağlanması için hepimize görev düştüğünü ifade etmek istiyorum. Son olarak terörün tüm biçim ve tezahürleriyle mücadele konusunda tam bir dayanışma içinde olmamız gerektiğini hatırlatıyorum. Ankara Zirvesi'nin hayırlara vesile olmasını diliyor. Zirve'nin hazırlıklarında emeği geçenlere teşekkür ediyorum." diye tamamladı.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını aşağıdaki sosyal medya hesaplarından takip edebilirsiniz.
İlgili YazılarCumhurbaşkanı Erdoğan, Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile bir araya geldiİletişim Başkanlığı 08 07 2026NATO Liderler Zirvesi’nde resmî karşılama ve aile fotoğrafı çekimi gerçekleştirildiİletişim Başkanlığı 08 07 2026İletişim Başkanı Duran: “Türkiye, diplomasinin merkezinde yer almaya devam edecektir”İletişim Başkanlığı 08 07 2026Cumhurbaşkanı Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan, devlet ve hükûmet başkanları ile eşleri onuruna yemek verdiİletişim Başkanlığı 07 07 2026
Sizlere daha iyi hizmet sunabilmek adına sitemizde çerez konumlandırmaktayız. Kişisel verileriniz, KVKK ve GDPR
kapsamında toplanıp işlenir. Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul etmiş olacaksınız.
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO toplantısında konuştu
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi açılış toplantısında konuştu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin ev sahipliğinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleştirilen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin açılış toplantısında konuştu.
Lahey Zirvesi'nde aldıkları kararlar temelinde, Avrupalı müttefikleri daha yetkin birer güvenlik sağlayıcısı haline getirmeye odaklanmış durumda olduklarını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Türkiye olarak 2030 yılından önce savunma harcamalarımızın oranını yüzde 3,5 düzeyine yükseltmek için tedbirlerimizi aldık." ifadesini kullandı.
Güvenlik ve dayanıklılıkla bağlantılı harcamalarda ise şimdiden yüzde 1,5'lik bütçe payına ulaştıklarını bildiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle konuştu:
"Böylece yüzde 5 hedefine Lahey'de belirlenen 2035 yılından beş sene önce erişmeyi hedefliyoruz. Kuşkusuz, ülkemizin asıl başarısı savunma sanayiindeki atılımdadır. Üretim ve ihracat kapasitesi itibarıyla dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girdik. İttifak'ta bize tahsis edilen 361 yetenek hedefinin neredeyse tamamını 3 yıl içinde taahhüt edilen tarihin de öncesinde karşılamış olacağız. İttifak'ımızda eksikliği en çok hissedilen hava ve füze savunma kabiliyetlerine Çelik Kubbe Proje'mizle 24 milyar dolar ilave bütçe ayırdık. Avrupa'daki en büyük kara ordusuna sahip ülke olarak yeteneklerimizi ihtiyaç duyulan aşamada İttifak'ın hizmetine sunmanın gayretindeyiz."
Türkiye'nin, Kosova'da, Karadeniz'de, Baltıklar ve diğer coğrafyalarda İttifak'ın harekat, misyon ve tatbikatlarına katkı veren müttefiklerin başında geldiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İHA ve SİHA'ları gerçek muharebe alanlarında başarıyla kullanan bir müttefik olarak tesisini öngördüğümüz İnsansız Sistemlere Karşı Koyma Mükemmeliyet Merkezi'mizi NATO'ya akredite etmeyi temenni ediyoruz. Bu merkezin bilhassa hava ve deniz dron tehditlerine karşı mukabele kabiliyetimizi destekleyeceğine inanıyorum." diye konuştu.
"Aklın ve mantığın emrettiği bir iş birliği modeli mümkün"
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:
"NATO 3.0 hedefine en kısa zamanda ulaşmamız için şu iki hususa özellikle dikkat çekmek isterim. Birincisi, savunma sanayi başta olmak üzere savunma iş birliğinde müttefikler arasındaki kısıtlamaların kaldırılmasıdır. Savunma Sanayii Forumu'nda bu mesajın hem endüstri hem hükümet yetkilileri tarafından vurgulanmış olmasını memnuniyetle karşılıyorum. İkincisi, Avrupalı müttefikler olarak kıta savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenir, İttifak'ın bütünlüğünü ve transatlantik ilişkileri zayıflatabilecek tasarruflardan da kaçınmamız gerekiyor. Burada özellikle Avrupa Birliği üyesi müttefiklerimize seslenmek istiyorum. Birliğin güvenlik alanındaki çabalarında azami fayda ancak ve ancak NATO ile gereksiz tekrarlardan kaçınılmasıyla mümkün olabilir. Aklın ve mantığın emrettiği bir iş birliği modeli mümkünken, birlik üyesi olmayan müttefiklerin dışlanması kısıtlı kaynakların boşa sarf edilmesine ve Avrupa'da hiç arzu etmediğimiz bir suni bölünmeye yol açacaktır. Bu tutumun Sayın Genel Sekreter'in işaret ettiği transatlantik savunma sanayi altyapısına hizmet etmediği de açıktır."
"Gazze ve Lübnan'da sükunetin sağlanması için hepimize görev düşüyor"
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ukrayna Savaşı'nda ABD Başkanı Trump'ın barış vizyonunu paylaştığını ifade ederek, "Ukrayna'nın öncelikli ihtiyaç listeleri girişimine desteğimi bildiriyorum. Ukrayna'ya kendi millî envanterimizden sağladığımız askeri desteğe ek olarak, PURL (Ukrayna için Önceliklendirilmiş İhtiyaçlar Listesi) girişimi kapsamında katkımızı sürdüreceğiz. Ukrayna'yı desteklerken Rusya'yı da barışa yönlendirecek şekilde iletişim kanallarımızdan istifade ediyoruz." ifadelerini kullandı.
"İran krizinin çözüm yoluna girmesinde sabotaj teşebbüslerine rağmen dostum Sayın Trump'ın sergilediği kararlı tutumu takdirle karşılıyorum. Diplomatik çabalarımıza ilave olarak Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesi için gerekli katkıyı vermeye hazırız." diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu vesileyle Türkiye'yi hedef alan füzelere karşı NATO unsurları tarafından sağlanan destek için ABD ve İspanya başta olmak üzere ilave hava savunma bataryaları konuşlandıran Almanya ve İtalya'ya teşekkürlerini iletti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Konuşmamızı artırmamızın şart olduğuna inandığım İstanbul İş Birliği Girişimi mensubu ortaklarımızın bugün bizlerle olmalarını önemsiyorum." dedi.
Orta Doğu'da kalıcı barışın anahtarının iki devletli çözüm olduğunu bir kez daha vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerini "Özellikle Gazze ve Lübnan'da sükunetin sağlanması için hepimize görev düştüğünü ifade etmek istiyorum. Son olarak terörün tüm biçim ve tezahürleriyle mücadele konusunda tam bir dayanışma içinde olmamız gerektiğini hatırlatıyorum. Ankara Zirvesi'nin hayırlara vesile olmasını diliyor. Zirve'nin hazırlıklarında emeği geçenlere teşekkür ediyorum." diye tamamladı.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını aşağıdaki sosyal medya hesaplarından takip edebilirsiniz.
İlgili YazılarCumhurbaşkanı Erdoğan, Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile bir araya geldiİletişim Başkanlığı 08 07 2026NATO Liderler Zirvesi’nde resmî karşılama ve aile fotoğrafı çekimi gerçekleştirildiİletişim Başkanlığı 08 07 2026İletişim Başkanı Duran: “Türkiye, diplomasinin merkezinde yer almaya devam edecektir”İletişim Başkanlığı 08 07 2026Cumhurbaşkanı Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan, devlet ve hükûmet başkanları ile eşleri onuruna yemek verdiİletişim Başkanlığı 07 07 2026
Haftanın popüler haberleri
ÖSYM, 2026-YKS sonuçlarını açıkladı
2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (2026-YKS) sonuçları "https://ykssonuc.osym.gov.tr/" internet adresinden erişime açıldı.
HP cevapladı: Uzaktan erişimin kontrolü kimin elinde?
HP araştırması: Uzaktan erişimin kontrolü kimin elinde? Saldırganlar meşru uzaktan erişim araçlarını arka kapılara dönüştürüyor.
Türkiye'nin en büyükleri hangi şirketler
İstanbul Sanayi Odası geçtiğimiz ay başı açıkladığı Türkiye'nin en büyük 500 sanayi şirketinden sonra bugün İkinci 500 Büyük Şirket verilerini açıkladı.
Bakan Şimşek, Türkiye'nin bütçe açığını açıkladı
Bakan Şimşek, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda Türkiye'nin bütçe performansını değerlendirdi.
Bursalı sebze ve meyve ihracatçıları yeni dış pazarlara yelken açıyor
Uludağ Meyve Sebze İhracatçıları Birliği yeni UR-GE projesiyle dış pazarlarda rekabet gücünü artıracak.
Adli tatil bugün başladı
Yargıda toplu izin kullanımı anlamına gelen adli tatil 31 Ağustos'ta sona erecek.
Fitch, Türkiye'nin kredi notunu teyit etti
Fitch Ratings, Türkiye'nin kredi notunu "BB-" olarak teyit ederken, kredi notu görünümünü "durağan" olarak korudu.
İndirim oyunlarına yakın takip!
Ticaret Bakanlığı, indirimli satış reklamlarında artan ihlalleri ve tüketici şikayetleri üzerine saha denetimlerini sıklaştırdı.
2026 FIFA Dünya Kupası İspanya'nın! Kupayı Trump verdi
2026 FIFA Dünya Kupası finalinde Arjantin’i uzatmalarda 1-0 mağlup eden İspanya şampiyon oldu.
Ticaret Bakanlığından Haziran'da rekor belge
Ticaret Bakanlığı haziranda 608 firmaya dahilde işleme izin belgesi verdi.
Ege Bölgesi Sanayi Odası’nın yeni hizmet binası hizmete açıldı
İzmir protokolü ve Türk iş dünyasının lider kadrosu açılışta buluştu; EBSO, "Ben değil, biz" diyerek sanayinin geleceğine yeni bir mühür vurdu.
Ardahan Valisi Fatih Çiçekli görevden alındı
Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre Ardahan Valisi Fatih Çiçekli görevden alındı. Yerine Gaziantep Şehitkamil ilçesi Kaymakamı Ömer Hilmi Yamlı atandı.
Büyükelçi atamaları Resmi Gazete'de
Büyükelçi atamaları18 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.
TESK yeni adresine taşınıyor: Palandöken "Heyecanlıyım"
Türkiye Esnaf ve Sanatkarları (TESK) devlet kurumlarının yeni adresi olan Eskişehir yolu bölgesine taşınıyor. Palandöken: Dev proje heyecanlandırdı.
Avrupalı otomotiv devlerinden Türkiye'ye destek
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, AB'nin korumacı "Made in EU" duvarını yıkmak için Brüksel’de adeta çıkarma yaptı; Avrupa devleri Türkiye'nin safında yer aldı.
Ela Aydoğan Keskineğe: Her uygun proje, doğru yatırım anlamına gelmiyor
Yunanistan’ın 2013 yılında yabancı yatırımcıları çekmek amacıyla başlattığı Golden Visa programı, AB dışındaki vatandaşlara belirli bir yatırım karşılığında oturum hakkı sunuyor.
ŞA-RA Enerji, Borsa İstanbul'da işlem görmeye başladı
ŞA-RA Enerji payları ‘SARAE’ hisse koduyla Borsa İstanbul’da işlem görmeye başladı.
Sema Argın, İstanbul Varlık Genel Müdürü oldu
İstanbul Varlık’ta Genel Müdürlük görevine Sema Argın atandı.
Ekin Doğan Çomak'a Hisense Türkiye’de bölüm direktörlüğü
Hisense Türkiye’de Ticari Direktörlük görevine Ekin Doğan Çomak getirildi.
Avrupa, Türkiye'nin "Made İn EU"ya dahil edilmesini destekliyor
Avrupa otomotiv sektörü, Türkiye'nin "Made İn EU"ya dahil edilmesini destekliyor.
Yapay zeka yatırımları ABD’de enflasyon baskısını artırıyor
Yapay zekâ, enflasyonu düşürmek yerine ABD'de enflasyonun artmasına katkıda bulunuyor.
ASELSAN, Türkiye'nin ilk Mavi Su Verimliliği Belgesi'ni aldı
ASELSAN, Türkiye'de Mavi Su Verimliliği Belgesi almaya hak kazanan ilk kuruluş oldu.
5G abone sayısı dünya genelinde 3 milyarı aştı
Ericsson'un Mobilite Raporuna göre, 2026'nın ilk çeyreğinde dünya genelinde 5G abone sayısı 162 milyon artarak 3 milyar eşiğini geçti.
Yapay zekâ iklim hedeflerini hızlandırıyor
KPMG rapor yayımladı: Yapay zekâ iklim hedeflerini hızlandırıyor, enerji dönüşümünü yeniden şekillendiriyor.
Derin Deniz Sorguç'a İtalya'da gümüş madalya
AKUT Spor Kulübü sporcusu Derin Deniz Sorguç, İtalya'da düzenlenen Formula Kite Gençler Avrupa Şampiyonası'nda Avrupa ikincisi olarak gümüş madalya kazandı.
AI çağında yalnızca yüzle tanıma sistemine güvenmek yetersiz
Yapay zekâ çağında yalnızca yüzle tanıma sistemine güvenmek yeterli olmayabilir.
ÖNGÖRÜ: Türkiye, oyun sektöründe küresel yatırım merkezi olabilir
Cüneyt Devrim, Türkiye’nin oyun ve yazılım ekosisteminde son yıllarda oluşan ivmenin yeni bir ekonomik dönüşüm fırsatı yarattığını söyledi.
İnovasyon projeleri ile genç liderler dünyayı değiştiriyor
Dünya Ekonomik Forumu’nun 2026 İnovasyon Ödülü, küresel krizlere yerel ve yaratıcı çözümler sunan 8 genç lider ve projesini ödüllendirdi.
Haluk Levent ve 14 ahbap tutuklandı
Haluk Levent'in de yer aldığı 25 şüphelinin hakimlikteki işlemleri tamamlandı. Sulh ceza hakimliği 14 şüphelinin tutuklanmasına karar verdi.
ABD'nin 250. kuruluş yıldönümünde Trump portreli para basılacak
ABD Hazine Bakanı Bessent, ülkenin 250. yılı anısına Trump portreli para basılacağını bildirdi.
Türkiye'nin küresel turizm başarısı
Türkiye, 2019-2025 döneminde uluslararası turist sayısını yüzde 21 artırarak bu alanda öne çıkan ülkeler arasında 4. sırada yer aldı.
15 Temmuz 5 liraları tedavülde
FETÖ'nün 15 Temmuz 2016'daki darbe girişimine karşı Türk milletinin gösterdiği onurlu direnişin 10. yılı anısına özel tasarımlı 5 lira hatıra para basıldı.
Şirketlere uyarı: Yapay zekayı önce test edin, sonra yatırım yapın
Yapay Zeka Hakkında Herkes Konuşuyor, Ama Her Söylenen Doğru Değil
Ticaret ahlakla, kazanç sorumlulukla, rekabet hakkaniyetle olmalıdır
Bizim medeniyetimizde ticaret, ahlakla; kazanç, sorumlulukla; rekabet ise hakkaniyetle birlikte düşünülmüştür. Bu anlayışın en güzel örneklerinden biri ahilik teşkilatıdır.
Bugün fetöcülerin hüsrana uğratılışının 10. yıl dönümü
Bugün, 15 Temmuz darbe girişimini gerçekleştiren teröristlerin yenilgiye uğratılmasının ve planlarının çökertilmesinin 10. yıl dönümü
ABD enflasyonu Haziran'da yüzde 0,4 azaldı
ABD'de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), haziranda aylık bazda yüzde 0,4 azalırken, yıllık bazda yüzde 3,5 ile beklentilerin altında arttı.
Reel sektörün finansmana erişimi kolaylaşacak
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, reel sektörün finansmana erişimini güçlendirmeye yönelik paketle ilgili beyanat verdi.
Protel Holding CEO'su Cenk Temiz oldu
Turizm teknolojileri şirketlerinden Protel Holding'in yeni CEO'su 1 Temmuz itibarıyla Cenk Temiz oldu.
Ak-Pres çalışanlarının emeğini ve bağlılığını ödüllendirdi
Küçükoğlu Holding iştiraki Ak-Pres, Sakarya ve Bursa’da çalışan emektar çalışanlarını Kıdem Ödülleri Töreni ile ödüllendirdi. Şirket 1990’dan beri büyüyor.
Ad Net Zero Türkiye Yeşil Post-Prodüksiyon Rehberi yayında!
İçerik üretim süreçlerinde sürdürülebilir dönüşümü desteklemek amacıyla hazırlanan Yeşil Post-Prodüksiyon Rehberi, Ad Net Zero Türkiye tarafından yayımlandı.